TCDN - Kết quả nghiên cứu cho thấy ba yếu tố gồm nhận thức môi trường, kiến thức tài chính xanh và niềm tin vào tổ chức tài chính đều có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh. Trong đó, niềm tin vào tổ chức tài chính có ảnh hưởng mạnh nhất.

TÓM TẮT:

Nghiên cứu này nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư tại Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu được phân tích từ 226 bảng khảo sát hợp lệ, bằng phần mềm SPSS thông qua các bước kiểm định Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy tuyến tính đa biến. Kết quả nghiên cứu cho thấy ba yếu tố gồm nhận thức môi trường, kiến thức tài chính xanh và niềm tin vào tổ chức tài chính đều có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh. Trong đó, niềm tin vào tổ chức tài chính có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là nhận thức môi trường và kiến thức tài chính xanh. Kết quả nghiên cứu chứng minh được hành vi lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư và đưa ra các hàm ý nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam.

1. GIỚI THIỆU

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường ngày càng tăng, tài chính xanh đã trở thành một công cụ quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và hỗ trợ các hoạt động kinh tế thân thiện với môi trường. Tài chính xanh được hiểu là các hoạt động tài chính như đầu tư, cho vay hoặc cung cấp các sản phẩm tài chính nhằm hỗ trợ các dự án bảo vệ môi trường, giảm phát thải carbon và phát triển năng lượng tái tạo (Taghizadeh-Hesary & Yoshino, 2020). Trong những năm gần đây, các sản phẩm tài chính xanh như trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các quỹ đầu tư bền vững ngày càng được quan tâm bởi các tổ chức tài chính cũng như nhà đầu tư cá nhân.

Nhiều tác giả cho rằng hành vi lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh của người tiêu dùng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, trong đó nhận thức về môi trường, kiến thức tài chính và niềm tin vào các tổ chức tài chính là những yếu tố quan trọng. Chen et al. (2024) cho rằng nhận thức môi trường có vai trò thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh và khuyến khích cá nhân tham gia vào các hoạt động tài chính thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, kiến thức tài chính xanh giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về lợi ích và cơ chế hoạt động của các sản phẩm tài chính xanh, từ đó gia tăng khả năng chấp nhận và sử dụng các sản phẩm này (Chauhan et al., 2025; Khalate et al., 2023). Ngoài ra, niềm tin vào các tổ chức tài chính cũng được xem là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến ý định sử dụng các dịch vụ tài chính xanh của khách hàng (Serdarušić et al., 2024).

Tại Việt Nam, mặc dù tài chính xanh đang dần được thúc đẩy trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững, nhưng mức độ nhận thức và hành vi lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư vẫn còn chưa nghiên cứu nhiều. Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư là cần thiết nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển thị trường tài chính xanh trong tương lai

2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Tài chính xanh đã trở thành một chủ đề quan trọng trong các nghiên cứu về phát triển bền vững và hành vi của nhà đầu tư. Tài chính xanh được xem là công cụ hiệu quả nhằm huy động nguồn vốn cho các dự án thân thiện với môi trường, góp phần làm giảm phát thải carbon và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững (Taghizadeh-Hesary & Yoshino, 2020). Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận và sử dụng các sản phẩm tài chính xanh ngày càng được quan tâm.

Nhiều nghiên cứu cho thấy hiểu biết về môi trường có vai trò quan trọng nhằm thúc đẩy hành vi tiêu dùng và đầu tư xanh. Những cá nhân có mức độ quan tâm cao đến các vấn đề môi trường thường có xu hướng lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường nhiều hơn (Chen et al., 2024; Gu et al., 2023). Bên cạnh đó, kiến thức tài chính xanh cũng là yếu tố quan trọng giúp nhà đầu tư hiểu rõ lợi ích của các sản phẩm tài chính xanh, nhằm tăng khả năng chấp nhận và sử dụng các sản phẩm này (Chauhan et al., 2025; Khalate et al., 2023).

Ngoài ra, niềm tin vào các tổ chức tài chính cũng ảnh hưởng đáng kể đến ý định sử dụng các dịch vụ tài chính xanh. Khi nhà đầu tư tin tưởng vào tính minh bạch và uy tín của các tổ chức tài chính, họ sẽ có xu hướng lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh nhiều hơn (Serdarušić et al., 2024; Xie et al., 2024). Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu được thực hiện ở các quốc gia khác, do đó cần có thêm các nghiên cứu trong bối cảnh Việt Nam nhằm bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho lĩnh vực này.

3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT

3.1. Sản phẩm tài chính xanh

Tài chính xanh là các hoạt động tài chính nhằm hỗ trợ các dự án và hoạt động kinh tế thân thiện với môi trường, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững. Các sản phẩm bao gồm trái phiếu xanh, tín dụng xanh, quỹ đầu tư xanh và các dịch vụ ngân hàng thân thiện với môi trường, hướng tới mục tiêu giảm phát thải carbon, phát triển năng lượng tái tạo và bảo vệ hệ sinh thái (Taghizadeh-Hesary & Yoshino, 2020). Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu ngày càng chú trọng phát triển bền vững, các sản phẩm tài chính xanh đang nhận được sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư và tổ chức tài chính. Theo Xie et al. (2024), việc phát triển các sản phẩm tài chính xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra các cơ hội đầu tư mới cho cá nhân và tổ chức, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.

3.2. Tầm quan trọng của sản phẩm tài chính xanh

Sự phát triển của các sản phẩm tài chính xanh đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi sang nền kinh tế bền vững như cung cấp nguồn vốn cho các dự án thân thiện với môi trường, tài chính xanh góp phần giảm thiểu các tác động tiêu cực của hoạt động kinh tế đến môi trường và thúc đẩy các hoạt động phát triển bền vững. Theo Taghizadeh-Hesary và Yoshino (2020), huy động nguồn vốn cho các dự án năng lượng tái tạo và các sáng kiến bảo vệ môi trường, từ đó góp phần giải quyết các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường. Ngoài ra, tài chính xanh còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế và xã hội. Việc phát triển các sản phẩm tài chính xanh giúp các tổ chức tài chính nâng cao hình ảnh và uy tín của mình trong mắt khách hàng, đồng thời tạo ra những cơ hội đầu tư mới cho nhà đầu tư (Gu et al., 2023). Bên cạnh đó, việc khuyến khích các nhà đầu tư tiếp cận các hoạt động tài chính xanh còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

3.3. Các lý thuyết cho nghiên cứu

Trong nghiên cứu về hành vi lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh, nhiều lý thuyết đã được sử dụng để giải thích được quyết định của nhà đầu tư. Một trong những lý thuyết được sử dụng phổ biến là lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior – TPB) do Ajzen (1991) đề xuất. Theo lý thuyết này, ý định thực hiện một hành vi chịu ảnh hưởng bởi ba yếu tố chính gồm thái độ đối với hành vi, chuẩn mực chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi. Lý thuyết này đã được sử dụng trong các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng và đầu tư xanh. Bên cạnh đó, các nghiên cứu về tài chính xanh cho thấy rằng nhận thức môi trường, kiến thức tài chính và niềm tin vào tổ chức tài chính là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến ý định lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh. Chen et al. (2024) cho rằng nhận thức về môi trường có thể thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh, trong khi Chauhan et al. (2025) và Khalate et al. (2023) nhấn mạnh vai trò của kiến thức tài chính xanh trong việc gia tăng khả năng chấp nhận các sản phẩm tài chính xanh. Ngoài ra, niềm tin vào các tổ chức tài chính cũng được xem là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định sử dụng các dịch vụ tài chính xanh của nhà đầu tư (Serdarušić et al., 2024).

3.4. Phát triển giả thuyết cho nghiên cứu

Theo Lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior – TPB), thái độ của cá nhân đối với một hành vi chịu ảnh hưởng bởi nhận thức và niềm tin của họ về hậu quả của hành vi đó. Khi cá nhân có nhận thức cao về các vấn đề môi trường, họ sẽ hình thành thái độ tích cực đối với các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, từ đó gia tăng ý định thực hiện các hành vi tiêu dùng hoặc đầu tư xanh. Chen et al. (2024) chứng minh nhận thức môi trường có thể thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh thông qua việc nâng cao trách nhiệm xã hội và ý thức bảo vệ môi trường của cá nhân. Tương tự, Gu et al. (2023) cũng chỉ ra rằng nhận thức về các giá trị môi trường có ảnh hưởng tích cực đến ý định lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh.

H1: Nhận thức môi trường có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư.

Theo lý thuyết tri thức (knowledge-based perspective), mức độ hiểu biết của cá nhân về một sản phẩm hoặc dịch vụ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình ra quyết định của họ. Khi nhà đầu tư có đầy đủ kiến thức về tài chính xanh, họ hiểu rõ hơn về lợi ích kinh tế và môi trường của các sản phẩm này, từ đó gia tăng mức độ chấp nhận và sử dụng. Chauhan et al. (2025) cho rằng kiến thức tài chính xanh đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự chấp nhận các sản phẩm tài chính xanh. Ngoài ra, Khalate et al. (2023) cũng cho thấy rằng mức độ hiểu biết về các công cụ tài chính xanh có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định tham gia của nhà đầu tư.

H2: Kiến thức tài chính xanh có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư.

Theo lý thuyết niềm tin trong hành vi tiêu dùng (Trust theory), niềm tin vào tổ chức cung cấp dịch vụ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ của khách hàng. Trong bối cảnh tài chính xanh, các sản phẩm tài chính thường có tính phức tạp và rủi ro nhất định, do đó niềm tin vào các tổ chức tài chính sẽ giúp nhà đầu tư giảm bớt sự không chắc chắn trong quá trình ra quyết định. Serdarušić et al. (2024) cho rằng niềm tin vào các tổ chức tài chính có thể thúc đẩy sự chấp nhận các dịch vụ tài chính xanh. Bên cạnh đó, Xie et al. (2024) cũng chỉ ra rằng niềm tin của người tiêu dùng vào các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính có ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng các sản phẩm tài chính xanh.

H3: Niềm tin vào tổ chức tài chính có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư.

4. MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1. Mô hình nghiên cứu

4.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp định lượng được sử dụng nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh của nhà đầu tư tại Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu khảo sát với thang đo Likert 5 mức độ, từ tháng 10/2025 đến 01/2026. Các thang đo được kế thừa và điều chỉnh từ các nghiên cứu trước để phù hợp với bối cảnh nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được sử dụng và thu thập được 226 bảng khảo sát hợp lệ. Sau đó, dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS thông qua các bước gồm kiểm định Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy tuyến tính đa biến nhằm kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

4.3. Bảng thang đo

5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

5.1. Thống kê mô tả

Bảng 2 cho thấy có 226 người tham gia khảo sát, tỷ lệ nữ chiếm 54% và nam chiếm 46%. Nhóm 25–35 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (38,9%), tiếp theo là dưới 25 tuổi (31,9%), cho thấy phần lớn người khảo sát thuộc nhóm tuổi trẻ. Về học vấn, 60,2% có trình độ đại học, phản ánh mẫu nghiên cứu có trình độ tương đối cao. Đối với thu nhập, nhóm 10–20 triệu đồng chiếm tỷ lệ lớn nhất (40,7%). Ngoài ra, đa số người tham gia có 1–3 năm kinh nghiệm sử dụng dịch vụ tài chính (41,6%), cho thấy mẫu khảo sát có sự hiểu biết nhất định về các sản phẩm tài chính.

5.2. Kiểm định độ tin cậy

Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo cho thấy các biến trong mô hình đều đạt yêu cầu. Hệ số Cronbach’s Alpha của các thang đo đều lớn hơn 0.7, cụ thể: nhận thức môi trường đạt 0.887, kiến thức tài chính xanh 0.852, niềm tin vào tổ chức tài chính 0.787 và ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh 0.897, cho thấy các thang đo có độ tin cậy tốt. Ngoài ra, các hệ số Corrected Item – Total Correlation của các biến quan sát đều lớn hơn 0.5, đáp ứng tiêu chuẩn chấp nhận. Đồng thời, giá trị Cronbach’s Alpha nếu loại biến đều thấp hơn Cronbach’s Alpha tổng thể của từng thang đo. Vì vậy, tất cả các biến quan sát được giữ lại để tiếp tục thực hiện phân tích nhân tố khám phá (EFA).

5.3. Kiểm định nhân tố khám phá EFA

Kết quả cho thấy giá trị KMO = 0.838 lớn hơn 0.5 và Sig. < 0.001, chứng tỏ dữ liệu phù hợp để thực hiện phân tích nhân tố. Kết quả ma trận xoay cho thấy các biến quan sát gồm nhận thức môi trường (NTM) có hệ số tải từ 0.807 đến 0.880, kiến thức tài chính xanh (TCX) từ 0.762 đến 0.863, và niềm tin vào tổ chức tài chính (NTV) từ 0.769 đến 0.853. Các biến quan sát đều tải mạnh vào nhân tố tương ứng và không xảy ra hiện tượng tải chéo, cho thấy thang đo đạt giá trị hội tụ và phân biệt tốt.

5.4. Kiểm định sự tương quan

Kết quả ma trận tương quan cho thấy các biến độc lập đều có mối tương quan dương với biến phụ thuộc ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh (YDS). Cụ thể, nhận thức môi trường (NTM) có hệ số tương quan 0.550, kiến thức tài chính xanh (TCX) có hệ số 0.523, và niềm tin vào tổ chức tài chính (NTV) có hệ số 0.714 với biến YDS và có mức ý nghĩa Sig. = 0.000 (< 0.01), chứng minh các mối quan hệ này có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy 99%. Ngoài ra, hệ số tương quan giữa các biến độc lập ở mức trung bình, cho thấy không có dấu hiệu đa cộng tuyến nghiêm trọng trong mô hình.

5.5. Kiểm định kết quả hồi quy

Kết quả phân tích hồi quy cho thấy mô hình nghiên cứu có ý nghĩa thống kê với Sig. của kiểm định F < 0.001 và R² hiệu chỉnh = 0.668, chứng tỏ các biến độc lập tác động 66,8% sự biến thiên của ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh (YDS). Cả ba biến nhận thức môi trường (NTM), kiến thức tài chính xanh (TCX) và niềm tin vào tổ chức tài chính (NTV) đều có tác động tốt và mức ý nghĩa thống kê đến YDS với Sig. = 0.000 (<0.05). Trong đó, niềm tin vào tổ chức tài chính (β = 0.537) có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là nhận thức môi trường (β = 0.329) và kiến thức tài chính xanh (β = 0.207). Ngoài ra, các giá trị VIF < 2 cho thấy mô hình không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.

6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

6.1. Kết luận

Kết quả hồi quy cho thấy cả ba giả thuyết đều được chấp nhận, trong đó nhận thức môi trường (H1), kiến thức tài chính xanh (H2) và niềm tin vào tổ chức tài chính (H3) đều có tác động tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh. Trong đó, niềm tin vào tổ chức tài chính là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là nhận thức môi trường và kiến thức tài chính xanh.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB), lý thuyết tri thức và lý thuyết niềm tin, cho thấy nhận thức, kiến thức và sự tin tưởng của nhà đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hành vi lựa chọn các sản phẩm tài chính xanh. Những kết quả này góp phần cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho việc thúc đẩy phát triển thị trường tài chính xanh tại Việt Nam.

6.2. Kiến nghị

Từ kết quả nghiên cứu cho thấy niềm tin vào tổ chức tài chính, nhận thức môi trường và kiến thức tài chính xanh đều có ảnh hưởng tích cực đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh. Do đó, các tổ chức tài chính cần nâng cao tính minh bạch và uy tín khi cung cấp các sản phẩm tài chính xanh nhằm tăng cường niềm tin của nhà đầu tư. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông và giáo dục tài chính nhằm nâng cao nhận thức môi trường và kiến thức về tài chính xanh cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện chính sách và khung pháp lý để thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính xanh.

6.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu mới

Nghiên cứu chỉ được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh nên khả năng khái quát hóa còn hạn chế. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ xem xét ba yếu tố chính nên chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng đến ý định lựa chọn sản phẩm tài chính xanh. Trong các nghiên cứu tiếp theo, có thể mở rộng phạm vi khảo sát và bổ sung các yếu tố như nhận thức rủi ro, lợi ích tài chính hoặc ảnh hưởng xã hội để làm rõ hơn hành vi lựa chọn sản phẩm tài chính xanh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Chen, C., Li, D., Qian, J., & Li, Z. (2024). The impact of green purchase intention on compensatory consumption: The regulatory role of pro-environmental behavior. Sustainability, 16(18), 8183. https://doi.org/10.3390/su16188183

2. Chauhan, N., Mohan, R., Honnali, P., Gokilavani, S., & Biradar, M. (2025). To study the impact of government subsidies, financial literacy, and policy awareness in consumer adoption of green finance with the mediating effect of perceived financial benefits—SEM analysis. In M. Al Mubarak (Ed.), Sustainable digital technology and ethics in an ever-changing environment (pp. 119–132). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-86708-8_10

3. Gu, X., Firdousi, S. F., Obrenovic, B., Afzal, A., Amir, B., & Wu, T. (2023). The influence of green finance availability to retailers on purchase intention: A consumer perspective with the moderating role of consciousness. Environmental Science and Pollution Research, 30, 71209–71225. https://doi.org/10.1007/s11356-023-27355-w

4. Khalate, S. B., More, D. A., & Chavan, S. S. (2023). Awareness and adoption of green finance instruments among retail customers in Pune: An empirical study. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts, 4(2), 5082–5807. https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v4.i2.2023.6112

5. Nguyen, N. V., Dang, T. L. P., & Nguyen, T. P. (2025). Behavioral intentions in cashless payment: The role of green finance perception in the Vietnamese market. International Journal of Analysis and Applications, 23(3). https://doi.org/10.28924/2291-8639-23-2025-3

6. Prasad, K. D. V., Shyamsunder, C., & Soni, H. (2024). Relationship between green finance availability and purchase intentions in Generation Z and Millennials: Moderating role of consciousness. Qubahan Academic Journal, 4(3), 412–423. https://doi.org/10.48161/qaj.v4n3a987

7. Serdarušić, H., Pančić, M., & Zavišić, Ž. (2024). Green finance and FinTech adoption services among Croatian online users: How digital transformation and digital awareness increase banking sustainability. Economies, 12(3), 54. https://doi.org/10.3390/economies12030054

8. Taghizadeh-Hesary, F., & Yoshino, N. (2020). Sustainable solutions for green financing and investment in renewable energy projects. Energies, 13(4), 788. https://doi.org/10.3390/en13040788

9. Xie, X., Gong, C., Su, Z., Nie, Y., & Kim, W. (2024). Consumers’ behavioral willingness to use green financial products: An empirical study within a theoretical framework. Behavioral Sciences, 14(8), 634. https://doi.org/10.3390/bs14080634

ThS. Nguyễn Thị Kim Ngân

Trường Đại học Thủ Dầu Một