TCDN - Dưới chân mỏ than Bố Hạ (tỉnh Bắc Ninh), hàng ngàn tấn xít than (nguồn phế thải phát sinh trong quá trình khai thác mỏ) có giá trị thấp được chế biến bằng hệ thống máy nghiền, sàng nghiễm nhiên "hô biến" thành than có giá trị thương mại cao và bán ra thị trường. Hoạt động này không chỉ ô nhiễm môi trường mà có có nguy cơ thất thu thuế.

“Ma trận” nghiền, sàng xít than

Nghiền sàng xít than là quá trình xử lý đất đá lẫn than (hàm lượng than từ 10% đến 15%) thải ra từ các mỏ khai thác. Mục đích chính là sàng tuyển tận thu lại phần than còn sót, sau đó nghiền nhỏ phần đá xít còn lại để làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng, gạch không nung hoặc phụ gia xi măng.

Nằm ngay dưới chân mỏ than Bố Hạ của Công ty Cổ phần khoáng sản Bắc Giang thuộc địa phận tỉnh Bắc Ninh, hàng ngàn tấn xít than (nguồn phế thải phát sinh trong quá trình khai thác mỏ) chất thành những đống cao như quả núi. Bằng hệ thống máy nghiền, sàng rung dã chiến, khối xít thải giá trị thấp nghiễm nhiên "hô biến" thành than có giá trị thương mại cao sau đó đi tiêu thụ.

Điều đáng nói, một số cơ sở lại có dấu hiệu hoạt động không phép. Bởi các điểm chế biến này không biển bảng đăng ký, không trạm cân, không hệ thống quan trắc môi trường, không kê khai sản lượng và không có chứng từ tài chính.

Ông Lương Quang Tuyên - Phó chủ tịch UBND xã Đồng Kỳ cho biết, xít thải than không được xác định là khoáng sản làm vật liệu thông thường, việc khai thác nằm ngoài khu vực bãi đổ thải của các mỏ than nên không xác định là hành vi tận thu khoáng sản. “Hiện UBND xã đã làm việc với các doanh nghiệp, hộ dân để yêu cầu dừng hoạt động đến khi có đầy đủ các văn bản hướng dẫn xử lý của Sở Nông nghiệp và Môi trường” - ông Tuyên cho biết.

Nguy cơ thất thu thuế

Được biết, hoạt động bốc xúc, sàng, nghiền và vận chuyển xít than phải có giấy phép và tuân thủ chặt chẽ các quy định về bảo vệ môi trường, khoáng sản để tránh thất thoát tài nguyên.

Tuy nhiên trên thực tế tại khu vực chân mỏ than Bố Hạ xã Đồng Kỳ, nguồn xít than được thu gom, lấy trực tiếp từ khu vực bãi thải mỏ Bố Hạ nên nghiễm nhiên toàn bộ sản lượng xít đưa vào nghiền sàng nằm ngoài mọi sổ sách kê khai. Hành vi này làm vô hiệu hóa Luật Thuế Tài nguyên (với mức thuế suất 10%, 12% áp dụng đối với than) và Nghị định 53/2020/NĐ-CP về Phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản (quy định mức phí từ 10.000 - 30.000 đồng/tấn than). Như vậy, phần thuế, phí đầu vào các điểm nghiền, sàng này đều không hề phải thực hiện. 

Ngoài ra, sau quá trình chế biến, than thành phẩm có giá trị thương mại cao được bán cho các cơ sở sản xuất gạch, nhà máy xi măng hoặc các cơ sở bán lẻ khác. Với việc không xuất hoá đơn đầu ra cho than thành phẩm nhà nước có khả năng bị mất 8% - 10% tiền thuế Giá trị gia tăng theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP.

Đồng thời, doanh thu từ hoạt động này cũng không được kê khai đóng thuế Thu nhập doanh nghiệp, Thu nhập cá nhân theo quy định của Luật Thuế TNDN hoặc Luật Thuế TNCN. Như vậy cũng đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước cũng bị “mất trắng”.