TCDN - Thị trường bán lẻ điện máy Việt Nam đang bước sang một giai đoạn cạnh tranh mới khi dư địa tăng trưởng chuyển từ việc mở rộng mạng lưới cửa hàng sang nâng cao hiệu quả vận hành, đầu tư công nghệ và xây dựng hệ sinh thái dịch vụ.

Không còn tăng trưởng bằng mở cửa hàng

Sau nhiều năm tăng trưởng dựa trên mở rộng mạng lưới và cạnh tranh về giá, thị trường bán lẻ điện máy - điện tử Việt Nam đang bước vào chu kỳ phát triển mới. Nếu trước đây quy mô cửa hàng được xem là thước đo vị thế doanh nghiệp thì nay, trong bối cảnh sức mua phục hồi chậm, chi phí vận hành gia tăng và thương mại điện tử ngày càng tạo áp lực thì bài toán đặt ra là khai thác hiệu quả từng cửa hàng và gia tăng giá trị trên mỗi khách hàng.

Theo Tổng cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì mức tăng so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu tiêu dùng nội địa đang dần cải thiện. Tuy nhiên, xu hướng chi tiêu đã thay đổi đáng kể khi người tiêu dùng thận trọng hơn, ưu tiên giá trị sử dụng và trải nghiệm thay vì chỉ lựa chọn sản phẩm có mức giá thấp. Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp không còn nằm ở khả năng giảm giá mà chuyển sang năng lực quản trị, tối ưu vận hành và phát triển hệ sinh thái dịch vụ.

Bức tranh này cũng được phản ánh qua diễn biến của các doanh nghiệp lớn trong ngành. Thay vì tiếp tục chạy đua mở rộng mạng lưới, nhiều doanh nghiệp niêm yết như Công ty CP Đầu tư Thế Giới Di Động (MWG), CTCP Bán lẻ Kỹ thuật số FPT (FRT) hay Công ty CP Thế Giới Số (DGW) đều chuyển trọng tâm sang nâng cao hiệu quả hoạt động, kiểm soát chi phí và mở rộng nguồn thu từ các dịch vụ giá trị gia tăng. Sự thay đổi này cho thấy ngành bán lẻ điện máy đang bước sang giai đoạn cạnh tranh theo chiều sâu, nơi chất lượng vận hành quan trọng hơn tốc độ mở rộng quy mô.

Trong bối cảnh đó, việc Công ty CP Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX) chính thức giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) sau đợt IPO huy động hơn 13.315 tỷ đồng, với vốn hóa khoảng 101.418 tỷ đồng phản ánh nhu cầu huy động nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới.

Điểm đáng chú ý là chiến lược được DMX công bố sau niêm yết không đặt trọng tâm vào việc mở thêm cửa hàng. Thay vào đó, doanh nghiệp này xác định năm trụ cột tăng trưởng gồm tối ưu hiệu quả bán lẻ cốt lõi, phát triển tài chính tiêu dùng, mở rộng dịch vụ hậu mãi, đầu tư nền tảng số và phát triển thị trường quốc tế. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian đầu tư dài và năng lực quản trị cao.

Thực tế, kết quả kinh doanh của DMX cũng cho thấy sự dịch chuyển trong mô hình tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt 65.280 tỷ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 4.876 tỷ đồng, tăng 73%, trong khi số lượng cửa hàng gần như không thay đổi, ở mức 3.013 điểm bán. Theo doanh nghiệp, tăng trưởng chủ yếu đến từ việc cải thiện doanh thu trên các cửa hàng hiện hữu (SSSG), thay vì mở rộng mạng lưới như giai đoạn trước.

Xu hướng này cũng phù hợp với những thay đổi của thị trường bán lẻ toàn cầu. Báo cáo công khai của NielsenIQ (NIQ) cho thấy người tiêu dùng ngày càng cân nhắc kỹ hơn trong quyết định mua sắm, nhưng vẫn sẵn sàng chi tiêu cho những sản phẩm và dịch vụ mang lại giá trị rõ ràng. Đồng thời, AI, dữ liệu khách hàng và mô hình bán lẻ đa kênh (omnichannel) đang trở thành những yếu tố định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới.

Điều đó cho thấy, sau nhiều năm cạnh tranh bằng quy mô và giá bán, ngành bán lẻ điện máy Việt Nam đang bước vào cuộc đua mới, nơi năng lực tài chính, khả năng đầu tư cho công nghệ, logistics và hệ sinh thái dịch vụ sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp.

Thị trường vốn sẽ chọn doanh nghiệp nào?

Việc ngày càng nhiều doanh nghiệp bán lẻ điện máy tham gia thị trường chứng khoán không chỉ mở rộng cơ hội huy động vốn mà còn đặt họ trước áp lực lớn hơn về hiệu quả kinh doanh và năng lực tạo tăng trưởng bền vững. Nếu trước đây quy mô mạng lưới cửa hàng được xem là lợi thế cạnh tranh thì hiện nay nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến khả năng tạo dòng tiền, kiểm soát chi phí và duy trì biên lợi nhuận.

Xu hướng này thể hiện rõ ở các doanh nghiệp niêm yết trong ngành. MWG tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động của chuỗi Thế Giới Di Động và Điện Máy Xanh thay vì mở rộng ồ ạt; FPT Retail (FRT) đa dạng hóa nguồn thu thông qua chuỗi nhà thuốc Long Châu; còn Digiworld (DGW) tiếp tục phát triển mô hình dịch vụ mở rộng thị trường (Market Expansion Services - MES), đồng hành cùng các thương hiệu công nghệ quốc tế trong phân phối và phát triển thị trường tại Việt Nam. Dù theo đuổi chiến lược khác nhau, các doanh nghiệp đều có điểm chung là tăng đầu tư vào công nghệ, dữ liệu khách hàng và bán lẻ đa kênh nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.

Sự thay đổi này xuất phát từ chính hành vi tiêu dùng. Theo NielsenIQ (NIQ), người tiêu dùng ngày càng thận trọng hơn trong chi tiêu nhưng vẫn sẵn sàng lựa chọn những sản phẩm và dịch vụ mang lại giá trị rõ ràng. Điều đó đồng nghĩa cạnh tranh của các chuỗi bán lẻ không còn nằm ở mức giảm giá, mà ở khả năng tạo trải nghiệm mua sắm tốt hơn thông qua tư vấn, dịch vụ hậu mãi, chương trình khách hàng thân thiết, thu cũ đổi mới hay các giải pháp tài chính tiêu dùng.

Bên cạnh đó, chu kỳ thay thế thiết bị công nghệ mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho thị trường. Theo các doanh nghiệp, sự xuất hiện của các dòng AI PC, điện thoại tích hợp AI và thiết bị điện tử thông minh sẽ thúc đẩy nhu cầu nâng cấp của người tiêu dùng trong những năm tới, qua đó tạo cơ hội tăng trưởng cho cả doanh nghiệp phân phối và bán lẻ. 

Tuy nhiên, cơ hội cũng đi kèm sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các nền tảng thương mại điện tử. Shopee, Lazada hay TikTok Shop đang mở rộng mạnh sang nhóm hàng điện tử với nhiều chương trình trợ giá và khuyến mại. Điều này buộc các chuỗi bán lẻ truyền thống phải phát huy lợi thế mà kênh trực tuyến khó thay thế, như trải nghiệm sản phẩm, tư vấn kỹ thuật, giao lắp, bảo hành và dịch vụ sau bán hàng.

Nhìn dài hạn, thị trường bán lẻ điện máy Việt Nam vẫn còn dư địa tăng trưởng nhờ thu nhập người dân cải thiện, tốc độ số hóa cao và nhu cầu nâng cấp thiết bị công nghệ ngày càng lớn. Tuy nhiên, sau giai đoạn phát triển theo chiều rộng, ngành đang bước vào quá trình sàng lọc, khi lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có năng lực tài chính, quản trị chuỗi cung ứng và khả năng đầu tư cho công nghệ.