TCDN - Chuyển đổi số, thương mại điện tử đang mở ra cơ hội mới để các HTX kết nối thị trường, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thực tiễn tại HTX Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan (tỉnh Bắc Ninh) cho thấy, đây là hướng đi phù hợp và bền vững.

"Cầm tay chỉ việc" cho người dân tộc thiểu số tiếp cận "chợ số"

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn  1 từ năm 2021 - 2025, hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, chuyển đổi số, giúp người dân, hợp tác xã (HTX) và hộ sản xuất kinh doanh vùng dân tộc thiểu số, miền núi tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị là một trong những nhiệm vụ quan trọng. 

Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững mà Chương trình đặt ra, Liên minh HTX Việt Nam đã thực hiện các chuyên đề chuyển đổi số, trang bị kỹ năng và đưa sản phẩm nông sản của bà con vùng dân tộc thiểu số, miền núi lên sàn thương mại điện tử, chợ sản phẩm trực tuyến...tại nhiều địa phương. 

Tại tỉnh Bắc Ninh, giai đoạn 2021 - 2025, việc triển khai các nội dung hỗ trợ chuyển đổi số, đào tạo kỹ năng thương mại điện tử cho HTX và hộ sản xuất đã được lồng ghép hiệu quả với các chương trình, đề án phát triển kinh tế tập thể và xúc tiến thương mại. 

Kết quả thực hiện, năm 2023, Liên minh HTX tỉnh Bắc Ninh đã tổ chức 03 Hội nghị tập huấn với 270 học viên tham dự; triển khai các chuyên đề chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, chợ sản phẩm trực tuyến,...

Năm 2024, đã tổ chức 04 Hội nghị tập huấn với 360 học viên tham dự; triển khai các chuyên đề chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, chợ sản phẩm trực tuyến...

Năm 2025, đã thực hiện việc đào tạo cho cá nhân, hộ gia đình, HTX vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại 04 xã Lục Sơn, Lục Ngạn, Tây Yên Tử, Xuân Lương với 350 người tham gia. Ngày 26/5/2025, “Chợ sản phẩm trực tuyến” đã được Liên minh HTX Việt Nam chính thức đưa vào hoạt động. Hiện tỉnh Bắc Ninh đã có 50 tài khoản có thể mua hàng trên sàn và có 02 gian hàng của tỉnh Bắc Ninh bán 09 loại sản phẩm trên sàn.

Theo đánh giá của Liên minh HTX tỉnh Bắc Ninh, các chuyên đề này bước đầu đã trang bị kiến thức cơ bản cho người dân, HTX vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi các kỹ năng cơ bản trong thực hiện chương trình. 

Thông qua sự phối hợp của các sở, ngành chức năng, nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn thực hành đã được tổ chức, tập trung vào kỹ năng xây dựng gian hàng trên sàn thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm qua mạng xã hội, livestream bán hàng, cũng như chuẩn hóa quy trình đóng gói, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Từ những kiến thức được trang bị, nhiều HTX, hộ sản xuất kinh doanh đã bắt đầu thay đổi tư duy làm kinh tế, từ thụ động sang chủ động tìm khách hàng, từ các sản phẩm chỉ bán được ở các chợ truyền thống gần nhà thì nay các sản phẩm đã đến tay những khách hàng ở xa thông qua các kênh "chợ số"; thay vì làm manh mún, nhỏ lẻ thì nay các HTX đã có thể mạnh dạn mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư vào vùng nguyên liệu, xây dựng chuỗi sản xuất - tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm của HTX và địa phương.

Từ sản xuất truyền thống đến bán hàng online: Câu chuyện của HTX Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan

Chính từ nền tảng kỹ năng và tư duy mới ấy đã góp phần dệt nên thành công tại nhiều HTX của người đồng bào dân tộc thiểu số, nâng cao thu nhập cho các thành viên trong HTX và kết nối tiêu thụ sản phẩm cho người dân bản địa.

Tại vùng núi phía Tây Bắc tỉnh Bắc Ninh, người dân tộc Cao Lan có rất sản phẩm nông sản đặc sắc như chè xanh, thịt gác bếp, tuy nhiên lại ít người biết đến nên thường cho gia trị kinh tế không cao. 

Chính vì vậy, anh Hoàng Xuân Mau đã quyết định "bỏ phố về quê" thực hiện dự án “Nông trại Cao Lan” ngay tại nơi mình sinh ra với một khát vọng lớn: hồi sinh nghề làm thịt gác bếp của người Cao Lan. 

Thịt gác bếp Cao Lan không đơn thuần là món ăn truyền thống mà còn là phương tiện để bà con Cao Lan kể lại câu chuyện bản sắc dân tộc mình. Đến tháng 7/2022, anh Mau cùng một số bà con thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan. Hiện HTX có 7 thành viên trong đó có 6 thành viên là người dân tộc thiểu số.

Anh Hoàng Xuân Mau - Giám đốc HTX Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan cho biết: Thịt lợn gác bếp Cao Lan được làm theo bí quyết riêng của dân tộc Cao Lan. Sản phẩm Thịt lợn gác bếp Cao Lan đã được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Năm 2023, HTX tiếp tục đăng ký và xây dựng sản phẩm OCOP cho Lạp sườn gác bếp Cao Lan và năm 2024 là sản phẩm muối Cư Chăp Cao Lan.

Sau quá trình khởi nghiệp và được tập huấn các kỹ năng bán hàng thương mại điện tử, hiện nay HTX đang ứng dụng chuyển đổi số trong quá trình sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm.

Quá trình sản xuất được ghi lại bởi phần mềm quản lý, quản lý từ khâu nhập nguyên liệu đến khâu chế biến đến đóng gói thành phẩm. quá trình dc ghi lại rõ ràng và chi tiết. Tạo mã QR truy xuất nguồn gốc cho từng lô sản phẩm.Khi quét mã QR để truy xuất nguồn gốc sản phẩm, khách hàng có thể biết được sản phẩm được sản xuất như thế nào, nguồn gốc ra sao. Điều này, giúp HTX minh bạch với khách hàng và chủ động hơn trong quản lý chất lượng và giảm thiểu rủi ro.

Đồng thời, HTX đưa sản phẩm lên các gian hàng trên sàn thương mại điện tử như Facebook, Tiktok, các sàn nông sản,... 

Theo đánh giá của anh Mau, việc bán hàng trên sàn thương mại điện tử đang mang lại doanh thu tốt cho HTX, từ đó, thu nhập của các thành viên cũng được tăng thêm 30%. 

Ngoài các sản phẩm chủ lực của HTX như thịt lợn gác bếp Cao Lan ,thịt trâu gác bếp Cao Lan , Lạp sườn gác bếp Cao Lan,chẳm chéo, ... HTX còn kết nối tiêu thụ sản phẩm của bà con dân tộc thiểu số xung quanh như mỳ gạo, chè xanh, rượu men lá...tạo thành chuỗi giá trị liên kết sản xuất - thị trường, nâng cao thu nhập, cải thiện kinh tế cho bà con  dân tộc Cao Lan tại địa phương. 

Từ một món ăn giản dị, thịt gác bếp Cao Lan đã trở thành biểu tượng thoát nghèo mới, vừa mang lại giá trị kinh tế thực sự. Nhờ phân phối qua các kênh thương mại điện tử, những sản phẩm của người Cao Lan được khách hàng cả nước và nhiều người Việt ở nước ngoài tin tưởng và ủng hộ. Hiện nay HTX Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan đang sản xuất khoảng 1 tấn sản phẩm/tháng, tạo việc làm ổn định cho 5 - 7 lao động thường xuyên, với mức thu nhập trung bình 4 - 12 triệu đồng/người/tháng. Đây là mức thu nhập khá ổn định cho bà con dân tộc Cao Lan địa phương.

Từ những kết quả đạt được cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là quá trình tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và khơi dậy nội lực phát triển cho   đồng bào dân tộc thiểu số. 

Từ thực tiễn HTX Nông nghiệp và dịch vụ Cao Lan, Bắc Ninh, nhiều mô hình HTX đã khẳng định hiệu quả, góp phần hiện thực hóa Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025.